Агро селтәрҙәре, шулай уҡ ауыл хужалығы селтәрҙәре тип атала, хәҙерге ауыл хужалығында кәрәкле ҡоралға әйләнде. Алдынғы агро селтәр менән тәьмин итеүсе булараҡ, мин был селтәрҙәрҙең үҫемлекселек температураһына һиҙелерлек йоғонто яһай алыуына шаһит булдым. Был блогта мин агро селтәрҙәренең үҫемлектең температураһына - үҫешкән майҙанына нисек йоғонто яһауы артында торған фәнни механизмдарға ныҡлап инәм.
Температураның төп принциптары Агро селтәрҙәре тарафынан
Агро селтәрҙәре бер нисә фундаменталь принциптар өҫтөндә эшләй, үҫемлектәр эсендә температураны үҙгәртеү өсөн - үҫешкән майҙан. Төп ысулдарының береһе – күләгәләү аша. Ҡояш нурҙары агро селтәренә бәрелгәндә, ҡояш нурланышының ҙур өлөшө селтәр менән сағыла йәки һеңдерелә. Был аҫтағы культураларға еткән туранан-тура ҡояш нурҙарын кәметә. Тикшеренеүҙәр буйынса, агро селтәрҙәренең күләгәләү коэффициенты тығыҙлығына һәм материалына ҡарап үҙгәрергә мөмкин. Ҡыҫҡараҡ селтәр ҡояш нурҙарын күберәк блоклай, был ергә еткән ҡояш энергияһы күләменең ҙурыраҡ кәмеүенә килтерә.
Мәҫәлән, ауыл хужалығы метеорологияһы журналында баҫылған тикшеренеүҙең һөҙөмтәләре буйынса, юғары тығыҙлыҡлы агро селтәре менән ҡапланған райондарҙа ҡояш нурланышын 70 процентҡа тиклем кәметергә мөмкин. Ҡояш нурланышының был кәмеүе туранан-тура культурала түбән температураға — үҫешкән майҙанға тәржемә ителә. Ер һәм культуралар йылылыҡты аҙыраҡ үҙләштерә, был артыҡ ҡыҙҙырмаһын өсөн, бигерәк тә йәйге эҫе айҙарҙа.
Тағы бер мөһим принцип елләтеү һәм һауа хәрәкәте менән бәйле. Агро селтәрҙәре микро-мөхит булдыра ала, был үҫемлектәр тирәләй һауа хәрәкәтенә йоғонто яһай. Селтәр структураһы ниндәйҙер һауа әйләнеше мөмкинлеген бирә, әммә шул уҡ ваҡытта ел тиҙлеген яйлатырға мөмкин. Ел тиҙлеге кәмегәндә, тирә-яҡ һауаға культураларҙан йылылыҡ тапшырыу тиҙлеге лә үҙгәрә. Ғәҙәти, һаҡланмаған мөхиттә көслө елдәр культураларҙан йылылыҡты тиҙ генә алып китә ала. Әммә агро селтәре менән ел буферлана, йылылыҡ ниндәйҙер кимәлдә һаҡлана, культуралар өсөн тотороҡлораҡ мөхит булдыра.
Агро селтәрҙәренең төрлө төрҙәре һәм уларҙы температура - идара итеү эффекты
Күләгә селтәрҙәре
Күләгә селтәрҙәре, бәлки, иң таралған тип агро селтәрҙәре температураны контролдә тотоу өсөн ҡулланыла. Улар төрлө төҫтәге проценттарҙа бар, ғәҙәттә 30%-тан 90 процентҡа тиклем була. 30% күләгә селтәре ҡояш нурҙарының 70% аша үтергә мөмкинлек бирәсәк, ә 90% күләгә селтәре ҡояш нурҙарының 90 процентын блоклай.
Ҡояш нурҙары көслө һәм юғары температуралы төбәктәрҙә йыш ҡына күберәк күләгә селтәре өҫтөнлөк бирелә. Мәҫәлән, Урта диңгеҙ илдәрендә, унда йәйге температура 35°С-тан юғары күтәрелә ала, фермерҙар 70% - 90% күләгә селтәрҙәрен йылылыҡ өсөн ҡуллана - салат һәм шпинат кеүек һиҙгер культуралар. Был селтәрҙәр улар аҫтындағы температураны 5 - 10°С-ҡа кәметергә мөмкин, был культуралар өсөн яраҡлыраҡ үҫеш мөхитен тәьмин итә.
Анти - Һаулыҡ селтәрҙәре
Баҡса өсөн ҡаршы селтәргә ҡаршы системаға ҡаршы.культураларҙы боҙлоҡтарҙан һаҡлау ғына түгел, температураға ла йоғонто яһай. Уларҙы беренсел функциялау – боҙға ҡаршы ҡалҡан булһа ла, улар ҙа билдәле бер дәрәжәлә күләгәләү тәьмин итә. Анти-борд селтәрҙәренең селтәр ҙурлығы, ғәҙәттә, күләгә селтәрҙәре менән сағыштырғанда ҙурыраҡ, әммә улар һаман да ҡояш нурҙарының һиҙелерлек күләмен тыя ала.
Бынан тыш, анти-борсаҡ селтәрҙәре төндә йылылыҡтың тиҙ ҡасыуына юл ҡуймау өсөн кәртә булып эшләй ала. Көндөҙ улар ҡояштан йылылыҡ индереүҙе кәметә, ә төнөн культуранан йылылыҡ юғалтыуҙы яйлаталар - үҫкән ер. Был көнө һәм төнгө циклы буйы тотороҡлораҡ температураны һаҡларға ярҙам итә.
Бөжәктәр селтәрҙәре
Бөжәк селтәрҙәре башлыса ҡоротҡостарҙан һаҡлау өсөн ҡулланыла, әммә улар шулай уҡ температураға ҙур булмаған йоғонто яһай. Был селтәрҙәрҙә нәфис селтәр бар, улар ҡояш нурҙары һәм ел күләмен бер аҙ кәметә ала, улар культураларға етә. Улар ябылған микро-мөхит тыуҙыра, был температураның бер аҙ артыуына килтерергә мөмкин. Әммә был артыу, ғәҙәттә, күләгә селтәрҙәре менән сағыштырғанда әһәмиәтле түгел. Ҡайһы бер осраҡта бөжәк селтәрҙәре менән ҡапланған майҙан эсендә дымлылыҡтың артыуы культуралар ҡабул ителгән температураһына ла йоғонто яһай ала.
Температураға агро селтәрҙәренең ыңғай йоғонтоһо
Йылылыҡ стрессына ҡаршы һаҡлау
Агро селтәрҙәрен ҡулланыу иң әһәмиәтле өҫтөнлөктәренең береһе – культураларҙы йылылыҡ стрессынан һаҡлау. Юғары температура үҫемлектәрҙең үҫешенә һәм үҫешенә зыянлы йоғонто яһай ала. Мәҫәлән, помидорҙа артыҡ йылылыҡ сәскә төшөүенә, емеш-еләк йыйылмаһы кәмей, емеш-еләк сифаты насар булыуы ихтимал. Үҫемлектә температураны кәметеп, агро селтәрҙәре үҫемлектәрҙәге фотосинтез, тын алыу һәм башҡа физиологик процестар өсөн оптималь шарттарҙы һаҡларға ярҙам итә.
Ҡырағайҙы һаҡлау
Агро селтәрҙәре лә ҡырауҙан ниндәйҙер һаҡлауҙы тәьмин итә ала. Һалҡын төндәрҙә селтәр изоляция ҡатламы булып эшләй, ерҙән һәм культураларҙан йылылыҡ юғалтыу тиҙлеген кәметә. Был үҫемлектәрҙә ҡырау барлыҡҡа килтереүҙе булдырмаҫҡа мөмкин, улар айырыуса һиҙгер культураларға зыян килтерергә мөмкин. Ҡайһы бер фермерҙар агро селтәрҙәрен башҡа ҡырау — һаҡлау ысулдары менән бергә ҡуллана, мәҫәлән, һуғарыу, һаҡлау эффектын көсәйтергә.
Үҫкән миҙгелдең киңәйтелгәне
Температураны көйләү юлы менән агро селтәрҙәре айырым культуралар үҫеш миҙгелен оҙайта ала. Үҫеш миҙгеле ҡыҫҡа булған төбәктәрҙә фермерҙар күләгә селтәрҙәрен яҙ башында ултыртыуҙы башлай һәм көҙ аҙағында уңыш йыйыуҙы дауам итә ала. Был бер йыл эсендә күберәк культураларҙы үҫтерергә мөмкинлек бирә, хужалыҡтың дөйөм етештереүсәнлеген арттыра.
Тиҫкәре йоғонтолар һәм ҡаршылыҡтар
Агро селтәрҙәре температураны контролдә тотоу йәһәтенән күп өҫтөнлөктәр тәҡдим итһә лә, шулай уҡ ҡайһы бер потенциаль кире йоғонтолар һәм проблемалар ҙа бар. Төп мәсьәләләрҙең береһе – яҡтылыҡтың кәмеүе. Күләгәләү йылылыҡ өсөн файҙалы булһа ла - һиҙгер культуралар, артыҡ күләгәләү фотосинтез өсөн яҡтылыҡ күләмен сикләй ала. Был ҡайһы бер культураларҙа үҫештең кәмеүенә һәм уңыштың түбәнәйеүенә килтерергә мөмкин.
Тағы бер проблема – селтәрҙәрҙе һаҡлау. Ваҡыт үткән һайын агро селтәрҙәре бысраҡ йәки зыян күргән булыуы мөмкин, был уларҙы эшләүгә йоғонто яһай ала. Мәҫәлән, бысраҡ селтәр уны сағылдырыу урынына күберәк йылылыҡты үҙләштерергә мөмкин, был селтәр аҫтында температураның артыуына килтерә. Даими таҙартыу һәм тикшерергә селтәрҙәр кәрәк, уларҙы тәьмин итеү өсөн дөрөҫ эшләү.

Һығымта
Агро селтәр менән тәьмин итеүсе булараҡ, мин аңлайым, юғары тәьмин итеү өсөн юғары - сифатлы селтәрҙәр, һөҙөмтәле көйләй ала температураһы культураһы - үҫешкән майҙан. Агро селтәрҙәре заманса ауыл хужалығында иген культураларын экстремаль температуранан һаҡлау, үҫеш миҙгелен оҙайтыу һәм дөйөм культуралар етештереүсәнлеген яҡшыртыу юлы менән мөһим роль уйнай.
Һеҙ бәләкәй генә - масштаблы фермер йәки ҙур - масштаблы ауыл хужалығы предприятиеһы, дөрөҫ һайлау тип агро селтәре һеҙҙең аныҡ ихтыяждар өсөн мөһим. Әгәр һеҙ беҙҙең агро селтәрҙәре тураһында күберәк белергә ҡыҙыҡһыныу йәки потенциаль һатып алыу тураһында фекер алышырға теләй, рәхим итеп, иркенләп мөрәжәғәт итергә. Беҙ һәр ваҡыт әҙер ярҙам итергә иң яҡшы хәл итеү өсөн һеҙҙең культура - үҫешкән талаптар.
Һылтанмалар
- Ауыл хужалығы метеорологияһы журналы. “Ҡояш нурланышына һәм температураға температураға йоғонто яһау - үҫә торған райондарҙа.”
- Ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты. “Температура положениеһында һәм культураларҙы һаҡлауҙа анти-нормалы селтәрҙәр.”
- баҡсасылыҡ фәндәре йәмғиәте. “Бөжәк селтәрҙәренең Микро климат һәм үҫемлектәр температураһы йоғонтоһо.”
